Accountant weet zich (nog) slecht raad met data

5 minuten
414

Dienstverlening rondom data, het lijkt een gouden kans voor accountants. Toch zijn er nog weinig actief mee bezig. ‘Veel accountants missen de juiste persoonlijkheidsstructuur hiervoor.’

Het wordt wel de ‘nieuwe olie’ genoemd, de schat aan data die verborgen ligt in talloze bedrijven. Zoals de industrie vroeger draaide op olieproducten, zo draaien post-industriële ondernemingen tegenwoordig op data, is het idee.
Voor bedrijven als Facebook en Google vormen ‘Big Data’ inderdaad een rijk reservoir aan vloeibare informatie die zij kunnen aanboren, raffineren en verkopen. En daarbij gaat het om alle sporen die internetgebruikers achterlaten tijdens al hun zoektochten, op sociale media, met hun aankopen en met het downloaden van films en muziek.

Andere bedrijven kunnen data over hun eigen bedrijfsvoering gebruiken om die te verbeteren. En ze kunnen natuurlijk ook adviseurs inhuren om hen daarbij bij te staan: om te helpen bij de verzameling van data, of om analyses uit te voeren of om een van de vele andere diensten die te bedenken zijn rondom data.

‘Data driven financial audits’

Ook voor accountantskantoren biedt dienstverlening rondom data allerlei kansen. Dit geldt zeker voor de controlerend accountant, zegt Pieter de Kok, mede-oprichter van Coney, een bedrijf dat zich onder andere richt op ‘data driven financial audits’, oftewel controles op basis van data.
Door de data te analyseren, kan de controlerend accountant zich een goed beeld vormen van het reilen en zeilen van het bedrijf. Beter en sneller dan vroeger, toen een accountant steekproefsgewijs de boeken moest controleren, zegt De Kok: ‘Wij controleren circa 75 procent van de transactie en processtromen op basis van inzet van data-analyse en process mining. De controle wordt steeds efficiënter en effectiever, omdat je geen steekproef doet, maar 100 procent van de transactie- en procespopulaties bekijkt.’

Fraudedetectie

Controle van de jaarrekening is slechts één van de denkbare toepassingen. Advies aan de hand van bevindingen bij die controle is een andere. Denk aan fraudedetectie: hoe vind je in de hooiberg van data met een slim algoritme verdachte transacties?
Of denk aan advies op basis van controle om de onderneming te behoeden voor fiscale blunders. Een accountant kan de ‘Big Data’ van de Btw-administratie bijvoorbeeld doorspitten op fouten. Juist als het gaat om Btw liggen fouten op de loer, vanwege de verschillen tussen de toch al complexe regelingen van diverse landen.

Benchmarking als kans

Op grond van data-analyses kunnen accountantskantoren ook andersoortig ondernemingsadvies aanbieden. Niet gericht op de controle en (zoals dat heet bij accountants) ‘assurance vraagstukken’, maar op algemene ondernemerskwesties. ‘Denk aan advies op basis van verdiepende analyses van omzet en marge, waarin verschillende perspectieven worden geanalyseerd, en ontwikkelingen naar regio, verkoopmedewerker, afnemer, product en dienst onder de loep worden genomen. Of denk aan kasstroomanalyses’, zegt De Kok.
Een veelgenoemde andere toepassing is ‘benchmarking’: de accountant vergelijkt de prestaties van een klant met die van andere klanten, van branchegenoten of andere partijen. Vaak moet de accountant de data waar hij over beschikt dan verrijken met externe data.

Beter, slimmer, robuuster

Het doel van het advies is bij beide typen altijd om de onderneming succesvoller te maken, aldus De Kok. Of nauwkeuriger uitgedrukt: ‘De adviezen hebben altijd betrekking op de inrichting van de processen of om een betere aansturingskant van een onderneming met KPI’s en betere rapportages. Slimmer sturen, robuustere interne controle, betere verantwoording. Dat ligt allemaal in het verlengde van de natuurlijke adviesfunctie van de accountant.’

Nog meer mogelijkheden

Marketingadviseur Jeanet Walraven (Kaijros) ziet nog meer mogelijkheden. Accountants kunnen inzichten uit data verkrijgen om beslissingen voor de praktijk van alledag te ondersteunen (wat min of meer overeenkomt met wat De Kok zegt). Maar daarnaast kunnen ze ook organisatieplannen en -modellen ontwikkelen en zelfs organisatieoverschrijdend advies geven om de relatie met overheden, vakbonden en andere externe partijen te verbeteren. In alle gevallen creëert de accountant waarde. En, zegt Walraven: ‘In alle drie de gevallen kan de accountant dankzij de data pro-actief advies geven. Terwijl accountants van oudsher nogal reactief zijn ingesteld: de jaarrekening blikt immers terug en controles vinden achteraf plaats.’

Te reactief

Daarmee is meteen een teer punt aangeroerd: de ‘reactieve’ instelling van veel accountants en kantoren. ‘De systemen, denkwijzen en organisaties van accountants zijn niet ingericht op proactief advies’, aldus Walraven. ‘Ze hebben vaak niet de juiste persoonlijkheidsstructuur’, zegt ook marketing- en salesadviseur Suzanne Reijn (Practice Paradox). Alleen al daarom wil het vaak niet zo lukken met datagedreven diensten van accountants. Daarbij komt dat accountants zich niet altijd richten op zaken die buiten de administratieve dienstverlening en samenstelling van jaarrekeningen liggen.
Dit geldt volgens Reijn zeker voor veel kleinere kantoren, waar vernieuwing meestal niet boven aan de agenda staat. Grotere kantoren zijn volgens haar innovatiever en meer ‘data minded’. Maar ook daar is het volgens De Kok zelden een innovatiewalhalla. De Kok – in het verleden ‘aanjager’ van Tuacc, een organisatie die vernieuwing van het accountantsberoep nastreefde – ziet een breed gebrek aan visie binnen de sector, ook bij de grotere kantoren. Ook dat is volgens hem een reden dat het niet zo wil vlotten tussen accountants en data-analyse en advies. ‘Er ontstaan langzamerhand twee werelden’, zegt De Kok. ‘Een wereld die data-analyse en datamining- en visualisatietechnieken omarmt, vanuit een visie waarin kwaliteit en waarde creëren centraal staan. En een andere wereld, die hopeloos vastzit in vaktechniek, interne discussies, gebrek aan visie en leiderschap.’

Groeimarkt gemist

Een ramp is die lethargische houding niet, erkent De Kok: ‘Het goede nieuws voor die tweede groep is dat er ook veel ondernemingen zijn die helemaal geen interesse hebben in accountants die ‘hip & happening’ en datadriven zijn, maar gewoon de goedkoopst denkbare controleverklaring willen inkopen.’
Aan de andere kant: zo laten veel accountantskantoren wel een groeimarkt liggen. Terwijl ze het zelf met hun traditionele diensten niet meer zo breed hebben als vroeger. En terwijl ze helemaal geen slechte uitgangspositie hebben om diensten rondom data te leveren. Daarom roept De Kok accountants toch op tot bezinning: ‘Accountants moeten nadenken over wat ze vanuit hun kantoorvisie willen bereiken en waar ze over 5, 10, 15 jaar willen staan. Plannen ontwikkelen die ruimte bieden aan een meer datadriven aanpak. En dan projecten opzetten, teams samenstellen, kennis opdoen, de technologie in huis halen en klanten benaderen.’

Wél duidelijk positioneren

De Kok krijgt daarin bijval van Reijn. Zij raadt kantoren die zich willen richten op datagedreven controle en advies wel aan zich duidelijk te positioneren. ‘Een klant heeft er geen boodschap aan dat je ‘datagedreven advies’ verstrekt. Op welk terrein wil je advies verlenen? Welk probleem los je hiermee op voor de klant? Als je dat weet, kun je data gebruiken om je adviezen te onderbouwen. Kies in elk geval een specialisatie. ‘Ik doe alles voor iedereen’ is een recept voor mislukking. Geen enkele adviseur kan dat waarmaken en geen enkele klant gelooft in zo’n propositie.’

Bekijk ook de toolkit

speciaal voor Accountants

20+ tools, downloads, podcasts, checklists en whitepapers!

Lees ook eens deze:

Begin met typen en druk op enter om te zoeken